Merhaba! Flubber sayfasının bu haftaki konusu “İngiltere’de yazılı hukuk var mı”. Umarız faydalı bulursunuz!
İngiltere’de Yazılı Hukuk Var mı? Mizahi Bir Bakış
Geçen gün arkadaşlarla İzmir’de kahve içerken konu İngiltere’ye geldi. Ben tabii “İngiltere’de yazılı hukuk var mı acaba?” diye sordum, herkes bana baktı. O bakışlar, “Yine Ali kendi kafasına göre takılıyor” bakışlarıydı. Ama işin ilginç tarafı, bu soruyu sorunca hem kendi merakımı hem de espri damarımı aynı anda açığa çıkarmış oldum.
Şimdi burada kendime küçük bir dip not bırakayım: Evet, ben arkadaş ortamında şakacı biriyim ama içten içe her şeyi fazla düşünen, yani düşündükçe kahveyle boğuşan tipim. Ve İngiltere’nin hukuk sistemini anlatırken bu ikili yanımı kullanmadan olmazdı.
Yazılı Hukuk Ne Demek?
Yazılı hukuk, yani “statutory law”, anlayacağınız resmi, kağıda dökülmüş, herkesin bakıp “Tamam, bunu böyle uygulayacağız” diyebileceği kurallar demek. İngiltere’de bu iş biraz karmaşık çünkü İngiliz hukuku “common law” denen bir sistem üzerine kurulu. Yani mahkemeler daha çok geçmiş kararları baz alıyor. Ama merak etmeyin, İngiltere’de yazılı hukuk var mı sorusunun cevabı tamamen “evet ama bir yandan hayır da” gibi bir şey.
İzmir’de büyüyen ben, ilk duyduğumda şöyle düşündüm: “Yani İngiltere’de bir kağıt var, ama mahkeme o kağıdı pek sallamıyor, eskiden beri gelen uygulamaları daha çok önemsiyor.” Arkadaşım Fikret tam o sırada kahvesini yanlışlıkla burnundan çıkarmaya kalktı ve ben içimden “Tamam Fikret, sen de common law’un canlı örneğisin” dedim.
Gündelik Hayattan Örnekler
Geçen hafta rüyamda İngiltere’de bir mahkeme salonundaydım. Hakim bana bakıyor, ben elimi kaldırıp “İngiltere’de yazılı hukuk var mı?” diye soruyorum. Hakim bir an duraklıyor, sonra diyor:
– “Evladım, var ama önce common law’a bakmamız gerek.”
Ben de içimden, “Tamam, o zaman İngiltere’de kağıt üstünde bir şeyler var ama önce tarih kokan eski kararları okuyun” dedim.
Gerçek hayat sahneleri de var tabii. Geçen yaz İngiltere’ye gitmiş bir arkadaşım anlatıyordu: Bir restoran sahibi, “Burası biraz kafa karıştırıcı ama yasalar kağıtta yazılı” demiş. Arkadaşım da, “Yani yazılı ama bir bakıma rehber gibi, kesin kural değil” diye cevap vermiş. Bu sahne tam benim mizah anlayışıma göreydi çünkü hem ciddi hem de biraz absürt.
İngiltere’de Yazılı Hukuk Var mı? Verilerle Biraz Ciddiyet
Tam burada biraz ciddi olmak gerekiyor, çünkü şakalar güzel ama gerçekleri görmek de şart. İngiltere’de yazılı hukuk, Parlamento tarafından çıkarılan yasalarla temsil ediliyor. 2022 verilerine göre İngiltere’de yıllık yaklaşık 1500 yeni yasa ve değişiklik yürürlüğe giriyor. Yani demek istediğim, kağıt üstünde sürekli bir hareket var, ama mahkemeler geçmiş kararları da dikkate alıyor.
Ben bu veriyi gördüğümde kendime sordum: “Ali, sen İzmir’de esprili takılırken nasıl oluyor da İngiltere’nin yasalarını aklına kazıyorsun?” Cevap basit: Her şey veri ve hikâyelerle daha eğlenceli hâle geliyor.
Kısa Diyalog: Hayatın İçinden
Ben: “İngiltere’de yazılı hukuk var mı?”
Arkadaş: “Var ama biraz… esnek.”
Ben: “Yani kağıtta yazıyor ama mahkeme geçmişe bakıyor.”
Arkadaş: “Aynen, biraz senin sabah kahveni içmeden yaptığın işleri hatırlatıyor bana.”
Ben: “Ooo, şimdi anladım, common law = kahvesiz sabah.”
Evet, biraz saçma ama işte mizah böyle bir şey. Her ciddi konuyu, günlük yaşamın absürtlüğüyle harmanlamak, beni hem düşündürüyor hem güldürüyor.
Mizahi Bir Sonuç Çıkarmak
Şimdi size İngiltere’de yazılı hukuk var mı sorusuna net bir cevap vermem gerekirse: Evet, yazılı hukuk var ama common law’un gölgesinde. Yani kağıt üstünde kurallar yazılı, ama mahkemeler çoğu zaman geçmiş uygulamaları referans alıyor.
Benim arkadaş ortamımda bu konu olunca herkes bir gülüyor, ben bir bakıyorum, “Acaba gerçekten anlayabildiler mi?” diye kendimle dalga geçiyorum. Ama sonra fark ediyorum ki, mizah ve ciddi veri birleşince konu daha anlaşılır hâle geliyor.
Son İç Ses
İngiltere’de yazılı hukuk var mı diye merak etmek, aslında her şeyi sorgulamakla ilgili. Hem şaka yapıyorsun, hem kafanı çalıştırıyorsun. Ve fark ettim ki İzmir’de arkadaşlarla yapılan kahkaha dolu sohbetler, İngiltere’deki mahkeme salonları kadar karmaşık ve bir o kadar öğretici.
Kendi kendime düşündüm: “Ali, sen bu yazıyı yazarken hem mizahı hem de veriyi kullanıyorsun, bravo sana.” Ama sonra yine ekledim: “Ama kimseyi küçümsemeden, herkesle aynı kahkahayı paylaşmak şart.”
Sonuç olarak, İngiltere’de yazılı hukuk var mı sorusunun cevabı hem evet hem hayır. Kağıt üstünde yazılı yasalar mevcut, ama uygulamada common law’un esnekliği söz konusu. Ve ben, mizahı ve veriyle harmanladığım bu yazıda, hem güldüm hem düşündüm hem de umarım siz de okurken aynı keyfi alırsınız.
Flubber ekibi olarak “İngiltere’de yazılı hukuk var mı” konusunu sizlerle paylaşmaktan mutluluk duyduk. Sağlıklı ve mutlu günler!