Geçmişin Işığında “Menzil’in Yeni Hocası Kim?” Sorusuna Tarihsel Bir Bakış
Geçmişe bakmak, yalnızca ne olduğunu anlamak için değil; bugün ne yaşadığımızı, olayların ardındaki insanî ve yapısal dinamikleri kavramak için gereklidir. Tarih bize, liderlerin kim olduğu sorusunun ötesinde, toplumların neden bu liderleri benimsediğini, nasıl bir kültürel ve kurumsal bağ geliştirdiklerini gösterir. “Menzil’in yeni hocası kim?” sorusu da bu bağlamda sadece bir isim arayışı değil; tarihsel dönüşümlerin, toplumsal beklentilerin ve kurumsal çatlakların bir göstergesidir.
Köken ve Kuruluş: Menzil Cemaati’nin Tarihsel Serüveni
Nakşibendiye Halidiyye’nin Bir Kolu
Menzil Cemaati, Nakşibendi — Halidiyye tasavvuf geleneğine bağlı bir dini oluşumdur. 1971 yılında Siirt civarından Adıyaman’ın Kahta ilçesine bağlı Menzil Köyü’ne yerleşen Abdulhakim Erol tarafından kurulmuştur. Bu cemaat, Türkiye’deki benzer yapılar içinde en fazla mensubu olanlardan biri hâline gelmiş ve sosyal, ekonomik, kültürel alanlarda geniş bir ağ kurmuştur. ([Vikipedi][1])
Dönüşüm ve Liderlik Devri
Cemaatin ilk yıllarında liderlik, kurucunun kendi eğitimi ve etrafında şekillenen mürid ilişkileriyle belirlendi. Kurucunun ölümünün ardından 1972’de oğlu Muhammed Raşid Erol liderliği devraldı. Bu devrin ardından, 1993’te Muhammed Raşid’in vefatıyla Abdulbaki Erol Menzil Cemaati’nin “şeyh”i, yani önde gelen hoca ve manevi rehberi oldu. ([Vikipedi][1])
Birincil kaynaklardan aktarılan tanıklıklar, cemaatin 1980 darbesi sonrası hızla büyüdüğünü gösterir; zira bu dönemde tasavvufî, disiplinli yapılar toplumda güven ve aidiyet arayan bireyler için bir çekim merkezi hâline geliyordu. ([Vikipedi][2])
Abdülbaki Erol Dönemi: Toplumsal Etki ve Kurumsallaşma
Manevî Liderlikten Sosyal Ağına
Abdülbaki Erol 22 Ekim 1993’ten 12 Temmuz 2023’e kadar Menzil Cemaati’nin lideri oldu. Bu üç on yılı aşkın dönem, cemaatin sadece dini bir hareket olmanın ötesine geçip vakıflar, eğitim kurumları ve medya organları çerçevesinde geniş bir kurumsal yapıya dönüştüğü bir süreçti. ([Vikipedi][1])
Bu dönemde cemaatin “Gavs” gibi unvanlarla anılan şeyhler aracılığıyla kurumlaşması, takipçilerine manevi bir rehberlik sağlarken toplumsal bağlarını da güçlendirdi. Erol’un cenazesine on binlerce kişi katıldı; bu, cemaatin ulaşmış olduğu toplumsal nüfuzun belgesel bir yansımasıydı. ([Vikipedi][3])
Birincil Belgeler ve Tarihçi Raporları
Birincil kaynaklar, cemaatin devlet-sivil toplum ilişkilerinde de etkili olduğunu gösteriyor. Bazı tarihçiler ve gazeteciler, Menzil’in belli kamu kurumlarıyla ilişki kurduğunu ve bu ilişkilerin politik-toplumsal sonuçlar doğurduğunu tartışıyorlar. Bu tür bağlamsal analiz, Menzil tarihini sadece içsel liderlik meselesi olmaktan çıkarıp geniş toplum bağlamında okumayı mümkün kılar. ([Yeni Vatan Gazetesi][4])
Liderlik Sonrası Dönem: Bölünme ve Yeni Arayışlar
Abdülbaki Erol’un Ölümü ve Ardından Gelen Belirsizlik
Abdülbaki Erol’un 2023’te vefatından sonra, cemaat içinde yeni bir lider belirlenemediği ve net bir hoca kimliğinin oluşmadığı görülüyor. Resmî bir tek “şeyh seçimi” süreci yaşanmamış olup cemaat içinde farklı gruplar kendi rotalarını çizmeye çalışıyor. ([T24][5])
Bu süreçte, Erol’un üç oğlu —Muhammed Saki Erol, Muhammed Fettah Erol ve Muhammed Mübarek Erol— çevresinde oluşan farklı plato ve gruplar, cemaatin geleceğini belirlemek için çaba göstermektedir. ([Duvar English][6])
Muhammed Saki Erol ve Alternatif Yapılanmalar
Birçok kaynak, Abdülbaki Erol’un en büyük oğlu olarak Muhammed Saki Erol’un etkili bir aday olarak konuşulduğunu belirtiyor. Bu isim, özellikle bazı taraftarlar tarafından yeni şeyh olarak zikredildi; kültür içinde “nasbetme” biçiminde bir liderlik aktarımı söz konusu olduğu iddia edildi. ([Ankara Medya][7])
Ancak belirsizlik sadece uğruna yaşanan tartışmalardan değil, aynı zamanda cemaatin kurumsal varlıklarının –vakıflar, medya organları, mülkler– bölünme ve miras kavgası yüzünden parçalanmaya başlamasından da kaynaklanıyor. Bu durum, toplumsal yapının kendi içinde kırılma noktaları oluşturduğunu gösteriyor. ([Duvar English][6])
Tarihsel Perspektiften Genel Değerlendirme
Liderlik ve Toplumsal Bağlam
Tarih bize öğretir ki, liderlik yalnızca bir isimden ibaret değildir; o isim, bir topluluğun kültürü, beklentileri, kurumsal yapısı ve tarihsel belleğiyle etkileşime girer. Menzil örneğinde de görüldüğü gibi, bir şeyhin ölümü sonrası liderlik arayışı, cemaatin geçmişteki kurumsallaşma süreçleri, iktidar ilişkileri ve toplumsal taleplerle doğrudan ilişkilidir.
Geçmiş ve Bugün Arasında Paralellikler
Bugün Menzil’de yaşanan bölünmeler ve miras tartışmaları, tarihsel olarak aşina olduğumuz liderlik sonrası boşlukların toplumsal yapılarda neden olduğu kırılmaların yeni bir versiyonudur. Peki bu kırılmaların önüne geçmek mümkün mü? Cemaatin tarihsel kurumsallaşması, yeni liderlik modelleri geliştirmeye nasıl ışık tutar? Bu tür sorular, geçmiş ile bugün arasında köprü kurmak isteyen herkes için zihinsel bir çağrıdır.
Tartışma Soruları
- Liderlik sonrası belirsizlikler cemaat yapısını nasıl etkiler?
- Resmî bir liderlik seçimi yerine “halifelik” veya yerleşik gelenekler cemaatin geleceğini nasıl şekillendirir?
- Menzil’in farklı gruplara bölünmesinin toplumsal ve kültürel sonuçları nelerdir?
Geçmişin katmanlarını deşmek, bugün yaşananları daha net okumamıza yardımcı olur. “Menzil’in yeni hocası kim?” sorusu, sadece bir isim sorusu değil; tarihî, toplumsal ve kurumsal ilişkilerin içinde konumlanan geniş bir dönüşüm sorusudur.
[1]: “Menzil Cemaati – Vikipedi”
[2]: “Menzil Community”
[3]: “Abdulbaki Erol”
[4]: “Menzil’in hocası: „10 Bakanın evimize geldiği gün oldu“”
[5]: “Menzil Cemaati’nde yaşanan gerilimle ilgili neler biliniyor? – T24”
[6]: “Turkish Islamic cult to resolve inheritance dispute in own ‘sharia court’”
[7]: “Cübbeli Ahmet Hoca Menzil’in yeni şeyhini açıkladı”